Konsaltingda loyiha nima

Kompaniya muntazam ravişda xaridlarni amalga oşirişi va bir vaqtning özida xarid tartibini özgartirişi mumkin. Joriy faoliyatda yetkazib berişni ta’minlaş kerak. Jarayonni özgartiriş uçun esa uzilişlar sabablarini aniqlaş, yangi qoidalarni işlab çiqiş va ularning amalda qöllanişini tekşiriş lozim. Bu vazifalar işni turliça taşkil etişni talab qiladi.

«Konsalting» xizmat şaklida muayyan özgarişni amalga oşiriş işlari loyiha sifatida taşkil etiladi. Rahbariyat kompaniya qanday natijaga ega bölişini, qaysi resurslar kerakligini va natija qanday mezonlar asosida qabul qilinişini oldindan tuşunişi muhim. Bu konsultant xizmatlarini biznesning aniq vazifasi bilan boğlaş imkonini beradi.

Boşlanişi va yakuni bölgan iş

Loyiha öziga xos mahsulot, xizmat yoki natija yaratadigan vaqtinçalik işdir. Bu tuşunça Project Management Institute (PMI) ta’rifiga asoslanadi. Konsaltingda natija moliyaviy model, yangi xarid tartibi, boşqaruv hisobi tizimi yoki mablağ kiritişning maqsadga muvofiqligi haqidagi qaror bölişi mumkin.

Vaqtinçalik xususiyat loyihaning öziga tegişli. Tayyorlangan vosita yoki jarayondan yillar davomida foydalaniş mumkin. Hatto namunaviy model ham muayyan kompaniyaning ma’lumotlari, çeklovlari va qarorlariga moslaştirilişi kerak. Loyiha bir neça hafta yoki oy davom etişi mumkin. Qisqa muddatning özi iş şaklini belgilamaydi.

Loyiha dastlabki ğoyadan voz keçiş haqidagi asoslangan qaror bilan ham yakunlanişi mumkin. Masalan, hisob-kitoblar yangi yönaliş uçun kompaniya jalb eta oladiganidan köproq mablağ kerakligini körsatadi. Investitsiyaning maqsadga muvofiqligini tekşiriş kelişilgan vazifa bölsa, bunday xulosa asossiz xarajatlardan saqlanişga yordam beradi.

Loyiha va joriy iş

Farqni bitta jarayon misolida köriş mumkin. Yangi xarid tartibini işlab çiqiş va tekşiriş jarayonni özgartirişni anglatadi. Har kuni talabnomalarni töplaş va buyurtmalarni joylaştiriş esa şu tartib asosida işlaşni anglatadi. Loyiha iş usulini yaratadi yoki özgartiradi. Joriy faoliyat undan muntazam foydalanişni ta’minlaydi.

Iş boşlanişidan oldin nimalarni belgilaş kerak

Loyiha özgariş nima uçun kerakligini aniqlaşdan boşlanadi. «Xaridlarni yölga qöyiş» kabi keng vazifa örniga aniqroq vazifa belgilanişi mumkin: şoşilinç yetkazib beriş sabablarini aniqlaş va bunday yetkazib berişlarni kamaytiriş uçun rejalaştiriş tartibini işlab çiqiş. Kutilayotgan samarani tekşiriş mumkin bölgan körsatkiçlar bilan boğlaş zarur.

Keyin loyiha yakunida nimalar topşirilişi belgilanadi. Körib çiqilayotgan misolda bunga rejalaştiriş qoidalari, talabnoma şakli, vakolatlar taqsimoti va yangi tartibni tanlangan tovarlar guruhida tekşiriş kirişi mumkin. Dasturni sozlaş, xodimlarni öqitiş va sinov davrida ularga kömaklaşiş işlar tarkibiga kirişini oldindan kelişiş muhim.

Loyiha çegaralari işlar qaysi bölimlar, ma’lumotlar va jarayonlarni qamrab olişini belgilaydi. Loyiha bitta ombor va tanlangan xarid toifalariga taalluqli bölişi mumkin. Qolgan omborlarni qamrab oliş alohida baholaşni talab qiladi. Işlar tarkibi va ularning çegaralarini oldindan belgilaş zarur. [2]

Natija bilan birga muddat, byudjet, iştirokçilar va qabul qiliş mezonlari kelişiladi. Yangi xarid tartibi uçun talabnomalarning kelişilgan bosqiçlardan ötişi, majburiy ma’lumotlarning töldirilişi va qarorlarni belgilangan qoidalar asosida tekşiriş imkoniyati mezon bölişi mumkin. Hujjatlar röyxati ulardan amalda qanday foydalaniş aniq bölgandagina foydali böladi.

Smetada konsultant haqi, dasturiy vositalar va boşqa taşqi işlar xarajatlarini alohida körsatiş foydali. Xodimlarning loyiha uçun sarflaydigan vaqtini ham rejalaştiriş kerak. Bu vaqt har doim ham qöşimça pul tölovlarini talab qilmaydi. Bunday baholaş loyiha işlarini jamoaning joriy iş yuklamasi bilan soliştirişga yordam beradi.

Iş qanday taşkil etiladi

Işlar ketma-ketligi vazifaga boğliq. Olti haftalik şartli loyihada birinçi hafta xaridlar va şoşilinç yetkazib beriş sabablarini örganişga ajratiladi. Keyin qoidalar işlab çiqiladi va vakolatlar taqsimlanadi. Yangi tartib haqiqiy xaridlarda sinovdan ötkaziladi, söng aniqlaştiriladi va jamoaga topşiriladi.

1-sxema. Xarid tartibini özgartiriş böyiça olti haftalik şartli loyiha. Bosqiçlar tarkibi va davomiyligi muayyan vazifaga mos belgilanadi.

Amaliy sinov yangi jarayon keng qöllanişidan oldin istisno holatlarni aniqlaşga yordam beradi. Ma’lumotlar yetişmasa, ularni tiklaş bosqiçi kerak bölişi mumkin. Reja yangilanganda kutilayotgan natija va qaror qabul qiliş tartibi aniq bölib qolişi kerak.

Qarorlarni kim qabul qiladi

Kompaniya tomonidan loyiha natijasi uçun mas’ul şaxs belgilanişi kerak. U ustuvorliklarni aniqlaşga yordam beradi, zarur ma’lumotlarni oliş va xodimlar bilan işlaş imkonini ta’minlaydi, bahsli masalalarni kelişadi va natijani qabul qiladi. Kiçik kompaniyada bu rolni mulkdor yoki yönaliş rahbari bajarişi mumkin. Mas’ul şaxs zarur vakolatlarga ega bölişi muhim.

Konsultant tahlilni taşkil etadi, taxminlarni tekşiradi, yeçim işlab çiqadi va joriy etiş işlarining kelişilgan qismini bajaradi. Kompaniya xodimlari işning xususiyatlarini tuşuntiradi va sinovda qatnaşadi. Bunday taqsimot biznesning amaldagi çeklovlarini hisobga oliş va loyiha topşirilgaç jamoa qöllay oladigan tartibni işlab çiqiş imkonini beradi.

Iş boşlanişidan oldin hamkorlik tartibini kelişiş zarur: kim ma’lumotlarni taqdim etadi, kim xulosalarni tasdiqlaydi va masalalar qaysi muddatda körib çiqiladi. Qaror mulkdorning iştirokini talab qilsa, bu iştirok loyiha rejasida nazarda tutilişi lozim.

Loyiha çegaralari qanday özgaradi

Iş davomida yangi vazifalar aniqlanişi mumkin. Masalan, bitta ombor tahlilidan keyin ikkinçisini ham qamrab oliş taklifi paydo böladi. Bunda ma’lumotlar hajmi, iştirokçilar soni, tekşiruvlar va öqitiş hajmi özgaradi. Yangi vazifani işlar tarkibiga kiritişdan oldin uning natija, muddat va byudjetga ta’sirini baholaş zarur.

Baholaşdan keyin rahbariyat loyihani kengaytirişi, ustuvorliklarni özgartirişi yoki alohida bosqiç ajratişi mumkin. Qarorni yangilangan şartlar bilan birga qayd etiş lozim. Bu tartib qöşimça işlarni asosli tanlaş va kelişuvlarni aniq saqlaş imkonini beradi. Yangi ma’lumotlar foydaliroq variantni körsatsa, dastlabki qarorni qayta körib çiqiş asosli bölişi mumkin.

Natijani qanday tekşiriş mumkin

Loyiha natijasi va biznes uçun keyinçalik yuzaga keladigan samara özaro boğliq, ammo turliça ölçanadi. Yangi xarid tartibini topşirişda qoidalarni amalda qöllaş mumkinligini, xodimlar öz vakolatlarini tuşunişini va talabnomalar kelişilgan bosqiçlardan ötişini tekşiriş mumkin. Yetkazib berişda tejalgan mablağni esa keyinçalik qiyoslaş mumkin bölgan ma’lumotlar asosida tasdiqlaş kerak.

APM özgarişlar natijalari va ulardan olinadigan samarani alohida körib çiqadi. Samaraning bir qismi yangi tartibdan muntazam foydalanişga ötilgandan keyin namoyon böladi. Şu sababli loyiha boşlanişidan oldin dastlabki körsatkiçlar, kuzatiş davri va keyingi baholaş uçun mas’ulni belgilaş foydali. [3]

Muayyan körsatkiçga erişiş qabul qiliş mezonlariga kiritilgan bölsa, uni kelişilgan muddatda tekşiriş zarur. Hujjatlarni topşiriş bunday tekşiruvning örnini bosmaydi. Şu bilan birga, tejalgan mablağ jamlanib boradigan uzoqroq davrni joriy etiş işlari yakunidan alohida baholaş mumkin.

Loyihaning iqtisodiy samarasi böyiça şartli misol

Şartli ssenariyda kompaniya xarid tartibini olti hafta içida özgartirişni rejalaştirmoqda. Loyiha va joriy etiş uçun bir martalik pul xarajatlari 144 mln sömni taşkil etadi. Joriy etilgaç, iş hajmi va yetkazib beriş sifati özgarmagan holda şoşilinç yetkazib beriş uçun oylik tölovlar 60 mln sömdan 36 mln sömga kamayişi kutilmoqda.

Tölovlar oyiga 24 mln sömga kamayadi. Dasturiy xizmat va uni qöllab-quvvatlaş uçun qöşimça tölovlar oyiga 6 mln sömni taşkil etadi. Hisob-kitobga köra, oyiga 18 mln söm sof mablağ tejaladi: 60 − 36 − 6. Şu tejam saqlansa, bir martalik xarajatlar joriy etilgandan keyingi sakkiz töliq oyda qoplanadi: 144 ÷ 18.

1-grafik. Şartli ssenariydagi jamlangan sof pul samarasi, mln söm. Nol nuqtada joriy etiş tugagan va 144 mln söm tölangan. Keyingi har bir töliq oyda hisoblangan samaraga 18 mln söm tejam qöşiladi.

Olti hafta loyihani bajarişga, sakkiz oy esa joriy etilgandan keyin tejalgan mablağning jamlanişiga töğri keladi. Iş boşlanişidan hisoblangan umumiy muddat sakkiz oydan uzunroq böladi. Hisob-kitobda tölovlar joriy etişdan söng darhol kamayişi va şu darajada saqlanişi taxmin qilingan. Soliqlar va pulning vaqt qiymati hisobga olinmagan.

Bu ssenariy xarajatlarning maqsadga muvofiqligi haqida qaror qabul qiliş uçun xizmat qiladi. Haqiqiy samarani tekşiriş zarur. Tölovlar xarid hajmi, yetkazib beriş tariflari yoki boşqa holatlar tufayli özgargan bölişi mumkin. Töğri taqqoslaş uçun bu farqlarni va yangi tartibni qöllab-quvvatlaş xarajatlarini hisobga oliş muhim.

Qabul qiliş va topşiriş

Loyiha yakuni kelişilgan natijalarni tekşiriş bilan tasdiqlanadi. Körib çiqilayotgan vazifada xodimlar qoidalardan foydalana olişini, rollar belgilanganini va tartib sinovdan ötganini tekşiriş zarur. Aniqlangan muhim kamçiliklar bartaraf etilgan yoki ularni bartaraf etiş tartibi kelişilgan bölişi kerak. Kompaniya keyingi iş uçun zarur materiallar va bilimlarga ega böladi.

Topşirilgandan keyin natijadan foydalanişni kim ta’minlaşi alohida belgilanadi. Bunga qoidalarni yangilaş, istisno holatlarni körib çiqiş va körsatkiçlarni kuzatiş kiradi. Bu vazifalarni içki jamoa yoki doimiy xizmat doirasidagi taşqi ijroçi bajarişi mumkin. Bunday qaror özgarişlarni kundalik işda saqlaşga yordam beradi. Doimiy xizmatdan oldin alohida loyiha har doim ham talab etilmaydi.

Qaçon içki jamoaning özi yetarli böladi

Kompaniyada zarur bilim, vaqt va mas’ul rahbar bölsa, loyihani içki jamoa bilan taşkil etiş mumkin. Muhim özgariş uçun qöşimça bilim va könikmalar, mustaqil tekşiruv yoki bir neçta bölimning birgalikdagi işini taşkil etiş zarur bölsa, taşqi konsultant foydali böladi.

Boşqaruv kölami vazifaga mos bölişi kerak. Kiçik özgariş uçun qisqa reja, mas’ul şaxs va natijani aniq tekşiriş tartibi yetarli bölişi mumkin. Işni bajaradigan xodimlar doimiy ravişda yetişmasa, xodim yollaş yoki doimiy xizmat imkoniyatini körib çiqiş lozim. Muammoning sababi noaniq bölsa, loyihaning birinçi bosqiçida dastlabki tahlil ötkazilib, keyingi harakatlar haqida qaror qabul qilinişi mumkin.

Loyiha şakli kompaniyaga nima beradi

Loyiha rahbariyatning vazifasini aniq natija, resurslar va mas’uliyat bilan boğlaydi. Buyurtmaçi xarajatlar nimaga yönaltirilgani va bajarilgan iş qanday tekşirilişini tuşunadi. Jamoa amalda qöllaşga tayyor yeçim va undan foydalaniş tartibiga ega böladi. Bu asoslangan qarorlar qabul qiliş, joriy etişni boşqariş va keyinçalik biznes uçun samarani baholaşga asos yaratadi.

Manbalar

1. Project Management Institute. What is a project.

2. Association for Project Management. What is scope management.

3. Association for Project Management. Benefits management and project success.